0

بعضی از بازی ها و ورزش های خاص رایج در بلوچستان معروف به بلوچی گُوازی (بازی بلوچی) هستند. واژه ی گُوازی (بازی) یک واژه اصیل ایرانی است. امروزه لَیب (بازی) هم می گویند که شاید از لعب عربی باشد. افعال مرکبِ گُوازی کَنَگ و لَیت کَنَگ که هر دو به معنای بازی کردن هستند در بلوچی ساخته شده و رایج هستند.

به نظر می آید که این بازی ها در فرهنگ بلوچی سابقه ی طولانی داشته باشند و بسیاری از جنبه های فرهنگی قوم بلوچ را می توان از محتوای همین بازی ها دریافت کرد. از آنجا که هر نوع بشری بصورت طبیعی علاقه مند و نیازمند به بازی است، پس می توان گفت بلوچ ها هم از این قانون مستثنی نبوده اند. از آنجا که بلوچ ها با اقوام مختلف ارتباط داشته اند و در مکان های جغرافیایی متفاوت بوده اند، بازی های زیادی آموخته و یا اختراع کرده اند، بعید نیست که بسیاری از این آموخته هایشان را در طول این مهاجرت تاریخی فراموش کرده باشند. در این جا تلاش بر آن است که بر اساس مانده ها در منابع و یا اشعار شفاهی و یا ضرب المثل ها، درباره جنبه تاریخی بازی های قومی بلوچی به اختصار توضیحاتی آورده شود.

بازی های قومی که هر کدام دارای یک یا چند ویژگی است، با توجه به شرایط محیطی و امکانات بازی، سلیقه و مهارت بازیکنان  و اهداف مورد نظر به دسته های گوناگون تقسیم می شوند. بعضی از این بازی ها مختص بلوچستان است و بعضی دیگر نمونه هایی در ایران و دیگر نقاط جهان دارند. اما ما در اینجا آنها را بعنوان بازی بلوچی می شناسیم.

از نظر تنوع با بازی های بلوچی گسترده ایی روبرو هستیم که بعضی از آن ها عبارتند از:

کَپَّگ – کاتِلی – پُلّیک – پُشت مَه پُشت – هَتُک چیر دَیَکا – چادِر چیر دَیَکا – مَجول – تِلّ – نُه داری – چَل – گول و …..

این بازی ها برای اهداف زیر مورد استفاده بوده اند:
تقویت قدرت دوندگی با یک پا یا دو پا، افزایش توان جسمی و تمرکز حواس، مرز نگهداری و مسولیت پذیری، افزایش حس همکاری و همیاری (یکی برای همه و همه برای یکی)، تقویت بازو ها و قدرت هدف گیری، سرگرمی، امتحان شانس، تقویت نیروی بدنی در آب و بیرون از آب، افزایش توان حرکت در آب، تقویت قدرت نشانه گیری، آزمایش و افزایش اطلاعات عمومی، زورآزمایی، قدرت، سرعت، چابکی، آزمون استقامت، قدرت و جسارت، افزایش قدرت تخمین، هوشیاری، افزایش توان دید چشم، ایجاد شور و هیجان، افزایش اعتماد به نفس، آمادگی بدنی، دقت در عمل، هوش آزمایی، ایجاد تعادل، بردباری، هماهنگی در عمل، آشنایی با محدودیت ها و تنگناها، پرورش قوای ذهنی، تقویت عضلات عمومی بدن، توان نشان دادن عکس العمل در موقعیت مناسب.

اینک به توضیح 8 بازی معروف تر از بین بازی های یاد شده می پردازیم:

1- کَپَگ

بازی جمعی که در آن با یک دست پای مقابل را می گیرند و با یک پا حرکت کرده و به مبارزه می پردازند. شخصی به نام لَٹ باید به کمک نیروهای خودی، خود را به هدف برساند. در این مبارزه جمعی هر کس از افراد دو طرف که به زمین نیفتد و یا دستش از پایش که آن ار محکم گرفته است، رها شود از بازی اخراج می گردد. در هر لحظه از بازی اگر لَٹ به همین سرنوشت دچار شود بازی بدون نتیجه ختم میشود، اما اگر لَٹ بدون شکست به هدف برسد، تیم وی برنده است و بازی بار دیگر به نفع تیم برنده تکرار می شود تا زمانی که بلاخره تیم برنده ببازد و نوبت به تیم حریف برسد. تعداد بازیکنان هر تیم متغیر است و می تواند حتی تا ده نفر عضو داشته باشد.

2- کاتلی یا اشکاتلی

بازی جمعی مردانه که در آن بازیکنان به دو گروه حداکثر شش نفری تقسیم می شوند. افراد گروه آغازگر بازی تلاش می کنند از خط های موازی که به فاصله ی تقریبا 3 متر از یکدیگر کشیده شده اند گذشته و دوباره به جای اول خود برگردند. هر کدام از خط ها که در بازی به آن کِشک می گویند توسط یک نفر نگهداری می شود.

گروهی که از خط ها می گذرند، باید به قدری در گذشتن از خطوط مهارت و چالاکی داشته باشند که هیچ عضوی از بدن افراد حریف امکان تماس با آنها را نداشته باشند. یک خط متقاطع که همه ی خطوط موازی را قطع می کند و به آن تُوکی می گویند نیز توسط یکی از بازیکنان تیم خط نگهدار محافظت می شود. از میان تمام بازیکنانی که از تمام خطوط می گذرند و دوباره به جای اولیه خود بر می گردند، حتی اگر یک نفر موفق به انجام این کار شود، کل تیم برنده به حساب می آید و  گروه برنده ضمن کسب امتیاز دوباره می تواند بازی را آغاز کند.


منبع:

مردم بلوچستان، آیین ها، باورها و فرهنگ  نوشته ی دکتر موسی محمود زهی

حماسه بانڑی و فتح دهلی

مقاله قبلی

بازی های محلی (بخش دوم)

مقاله بعدی

نظرات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.